Վերջին օրերին իշխանամերձ շրջանակներում ակտիվորեն քննարկվում է «Գազպրոմ Արմենիան» ընկերությունը ազգայնացնելու հնարավորությունը։ Նման կոչ-սպառնալիքով հանդես է եկել նաև «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ-ի հիմնադիր Դանիել Իոաննիսյանը։
Այս հարցի իրավական և տնտեսական հետևանքների մասին խոսելիս ես, որպես էներգետիկ անվտանգության փորձագետ, նշում եմ, որ եթե դիտարկելը իրականացնենք իրավական հարթության մեջ, ապա նման քայլի տեխնիկապես հնարավորությունը կա։ Իհարկե, այս պահի դրությամբ, առանց անհրաժեշտ օրենսդրական փոփոխությունների, նման գործընթաց սկսելու հիմքերը չկան։ Սակայն, եթե իշխանությունները որոշեն հետևել նման քաղաքական ուղղվածությանը, ապա օրենսդրական համակարգում անհրաժեշտ փոփոխությունների միջոցով նման ծրագիրը կրկին դառնալու է հնարավոր։
Այնուամենայնիվ, պետք է հստակ նշել, որ «Գազպրոմ Արմենիան» ազգայնացնելը, փաստորեն, նշանակում է երկիրը զրկել ռուսական գազի մատակարարումից։
Տնտեսական հետևանքները
Նման որոշումը կունենա խիստ բացասական հետևանքներ՝ թե՛ Հայաստանի ներդրումային միջավայրի, թե՛ երկրի տնտեսության համար։ «Գազպրոմ Արմենիան»-ն ունի ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված ներդրումային ծրագիր, որը մինչեւ 2030 թվականը կազմում է 400 մլն դոլար։ Սա արդեն հաստատված պարտավորություն է, և եթե իշխանությունները որոշեն գնալ նման ճանապարհով, ապա նրանք պետք է ստանձնեն ներդրումային ամբողջ պարտականությունները։
Հաշվի առնելով, որ Հայաստանն այսօր բյուջետային քաղաքականության հետ կապված բավականին լուրջ խնդիրներ ունի, և օրերս էլ դիմել է Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկ՝ 170 մլն եվրո բյուջետային աջակցության նպատակով, պարզ է դառնում, որ երկիրը սեփական միջոցներով չի կարող իրականացնել նման լայնածավալ ներդրումներ գազատրանսպորտային համակարգում։
Բացի այդ, ազգայնացման ճանապարհով նման քայլի դեպքում կառավարությունը պետք է հաշվի առնի նաև ռուսական ընկերությանը կատարելիք կոմպենսացիաները։
Օրինակներ և պարտքեր
Օրինակ, հիշեցնեմ Հրազդանի ջերմային էլեկտրակայանի (ՋԷԿ) 5-րդ էներգաբլոկի մասին։ Այդ բլոկը պատկանում է «Գազպրոմին» և կառուցվել է նրա կողմից։ Քանի որ Հայաստանը ձախողել է Իրան-Հայաստան երրորդ բարձրավոլտ գծի կառուցման աշխատանքները, ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկը, որը նախագծվել էր որպես ինտեգրված մասը Հայաստան-Իրան էներգետիկ համագործակցության մեջ, պարզապես կանգնեցված է։ Այս պարտավորությունների կատարման հետ կապված կուտակվել են հսկայական պարտքեր, որոնք գնահատվում են մոտ 100 մլն դոլարի։ Այս փոխհատուցումը ևս պետք է կառավարությունն իրականացնի։
Այսպիսով, ազգայնացման գործընթացը կբերի ոչ միայն ներդրումային պարտավորությունների ստանձնում, այլև կբացահայտի և կսրբի արդեն իսկ գոյություն ունեցող բյուջետային խնդիրները, ինչպես նաև կավելացնի երկրի արտաքին պարտքը։