Իսրայելի կառավարության կողմից 2026 թվականի հունիսի 28-ին Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու որոշումը հայկական հասարակության շրջանում բարձր ցնցում է առաջացրել։ Այս քայլը, որը կատարվել է տասնամյակների խուսափողականության և ժխտողականության ֆոնին, բազմաթիվ հարցեր է բարձրացնում և պահանջում է խորը վերլուծություն։
Առաջին հերթին, պետք է հասկանալ, որ Իսրայելի կառավարության որոշումը հիմնված չէ զգացմունքային կամ բարոյական հիմքերի վրա, այլ բացառապես ազգային շահերի վրա։ Իսրայելը, ինչպես և ցանկացած այլ պետություն, իր քաղաքական որոշումները կայացնում է՝ ելնելով իր ռազմավարական նպատակներից։ Այս համատեքստում, Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը պետք է դիտարկվի որպես ռազմաքաղաքական հաշվարկ, որը կապված է տարածաշրջանում ընթացող դինամիկ փոփոխությունների հետ։
Հայկական հասարակության շրջանում հաճախ հանդիպող մեկ այլ թյուրըմբռնումն այն է, որ ցեղասպանության ճանաչումը կամուրջ է կառուցում դեպի Թուրքիայի հետ հաշտեցում կամ փոխհատուցումների վճարում։ Սա, սակայն, անիրատեսական է։ Ցեղասպանության ճանաչումը խորհրդանշական է և ունի մի քանի իրատեսական օգուտներ։
Առաջինը՝ այն անդադար հիշեցնում է աշխարհին այս սարսափելի հանցագործության մասին։ Թուրքական կառավարությունը, որը միլիարդավոր դոլարներ է ծախսել՝ ժխտողական քաղաքականությունը պահպանելու համար, հիմա յուրաքանչյուր անգամ, երբ Իսրայելը կամ մեկ այլ երկիր ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը, ստիպված է հանդես գալ հակաարձագանքով, ինչը նորից բարձրացնում է հարցի ակտիվությունը միջազգային ասպարեզում։
Երկրորդը՝ այն բավարարվածություն է տալիս զոհերի ժառանգներին՝ ապացուցելով, որ նրանց ողբերգությունը չի մոռացվել։ Ցեղասպանության ժխտողականությունը ավելի է խորացնում հասցված ցավն ու վիրավորանքը։
Երրորդը՝ այն պատասխանում է Հիտլերի հանցավոր հարցին՝ «Ո՞վ է այսօր խոսում հայերի մասին»։ Այս հարցը, որը դրդապատճառներից մեկն էր Հոլոքոստի ծրագրմանը, հիմա ցույց է տալիս, որ հայ ժողովուրդը չի մոռացվել և չի լռել։
Չորրորդը՝ այն հայ ժողովրդին տալիս է հույս, որ մի օր, երբ տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական հանգամանքները կփոխվեն, հնարավորություն կլինի վերականգնել կորուստները։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից այս իրադարձության նկատմամբ ցույց տրված անտեսմամբ վերաբերմունքը, որը նա բացատրում է «Հայաստանի շահերով», խորապես հիասթափեցնող է։ Իրավիճակը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի ռազմավարական շահերից է բխում օգտվել Թուրքիայի, Իսրայելի և Ադրբեջանի միջև խորացող դիվանագիտական պառակտումից։
Այս համատեքստում, Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը պետք է դիտարկվի որպես Թուրքիայի և Ադրբեջանի դեմ հնարավոր ռազմաքաղաքական հաղթանակի հնարավորություն, որից Հայաստանը պետք է օգտվի՝ ոչ թե լռելով, այլ ակտիվորեն պաշտպանելով իր ազգային շահերը։