Հայաստանի քաղաքացիներից բաղկացած յոթ հայ պատանդների ընտանիքները պաշտոնական դիմում են ներկայացրել ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի կողմից լիազորված Կամայական ազատազրկման հարցերով աշխատանքային խմբին՝ պահանջելով նրանց անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումը։ Դիմումը ներկայացվել է 2026 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։
Այս հայտնի է դարձել «Արցախի միություն»-ից ստացված տեղեկությունների հիման վրա։
Պատանդների ցանկը և իրենց դատավճիռները
Ազատազրկված անձանց թվում են Արցախի նախկին քաղաքական և ռազմական գործիչներ՝ Դավիթ Բաբայանը (արտաքին գործերի նախարար), Դավիթ Իշխանյանը (Ազգային ժողովի նախագահ), Լևոն Մնացականյանը (Պաշտպանության նախարար և Պաշտպանության բանակի հրամանատար), ինչպես նաև Լևոն Բալայանը, Վասիլի Բեգլարյանը, Էրիկ Ղազարյանը և մեկ քաղաքացիական անձ։
2026 թվականի փետրվարի 5-ին Բաքվի զինվորական դատարանը Դավիթ Իշխանյանին, Դավիթ Բաբայանին և Լևոն Մնացականյանին դատապարտել է ցմահ ազատազրկման։ Մնացած չորս պատանդներին՝ Լևոն Բալայանին, Վասիլի Բեգլարյանին, Էրիկ Ղազարյանին և մյուսին, դատարանը 15-ից 19 տարվա ազատազրկում է նշանակել։ Նրանք արդեն 934-ից 948 օր է, ինչ գտնվում են ադրբեջանական բանտերում։
Դիմումի հիմնական փաստարկները
Հայ իրավաբանների և գերիների ընտանիքների կողմից ներկայացված դիմումը հիմնված է մի քանի հիմնարար փաստարկների վրա։
1. Իրավական հիմքի բացակայություն։ Պատանդները գերեվարվել են միջազգային զինված հակամարտության ժամանակ, որը համապատասխանում է Ժնևի կոնվենցիաների սահմանումներին։ Որպես կոմբատանտներ՝ նրանք պետք է ճանաչվեին ռազմագերիներ և օգտվեին Ժնևի երրորդ կոնվենցիայի պաշտպանությունից։ Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանը նրանց նկատմամբ իրականացրել է շինծու քրեական հետապնդում՝ մեղադրելով ահաբեկչություն, զենքի ապօրինի պահում և ցեղասպանության մեջ։
2. Քաղաքական համոզմունքների քրեականացում։ Դավիթ Բաբայանը և Դավիթ Իշխանյանը տասնամյակներ շարունակ պաշտպանել են Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը։ Նրանց ձերբակալությունից առաջ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հրապարակավ նրանց անվանել էր «հանցագործներ»։ Դիմումատուները պնդում են, որ նրանց հետապնդումը նպատակ ունի լռեցնելու քաղաքական այլախոհությունը։
3. Անարդար դատավարություններ։ Դատավճիռները կայացվել են հավաքական կերպով, դռնփակ զինվորական գործընթացների շրջանակում, առանց իրենց ընտրած փաստաբանների հասանելիության։ Յոթից հինգը հրաժարվել են հաստատել իրենց ցուցմունքները, ինչը հուշում է հնարավոր խոշտանգումների կիրառման մասին։
4. Մարդասիրական հասանելիության մերժում։ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն (ԿԽՄԿ), որը վերջին անկախ վերահսկողական մարմինն էր, արտաքսվել է Ադրբեջանից։
5. Վարձկանության անօրինական մեղադրանք։ Յոթ գերիներից վեցը մեղադրված են վարձկանության մեջ, ինչը իրավաբանորեն անհնար է հիմնավորել, քանի որ նրանք հայ ազգի ներկայացուցիչներ են, որոնք բնակվել են Լեռնային Ղարաբաղում։
Դիմումի նպատակները
Դիմումի հեղինակները պահանջում են, որ ՄԱԿ-ի աշխատանքային խումբը. Տա պաշտոնական եզրակացություն, որով կճանաչվի պատանդներին ազատությունից զրկելը կամայական։ Կոչ անի նրանց անհապաղ ազատ արձակել և փոխհատուցում տրամադրել։ Ապահովի Աշխատանքային խմբի ներկայացուցիչների այցելությունը Բաքվի բանտերում գտնվող հայ գերիներին։
Այս դիմումը ներկայացվում է որպես վերջին հույս, քանի որ գերիների ընտանիքները և իրավաբանական թիմերը Ադրբեջանում նրանց դատավճիռները բողոքարկելու իրատեսական միջոց չունեն։