Իմ վերլուծությունից ելնելով՝ Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական պարտությունը 2021 թվականին և նրա հնարավոր անհաջողությունը 2026 թվականին պայմանավորված է ոչ թե քաղաքական հանգամանքներով, այլ ավելի խորքային, սոցիալ-հոգեբանական պատճառներով, որոնք ունեն իրենց պատմական նախադեպերը։
Իր ամբողջ քաղաքական կարիերայի ընթացքում Ռոբերտ Քոչարյանը հայաստանյան հասարակության կողմից ընկալվել է որպես «օտար»։ Այս զգացողությունը, որը զգացվում էր նույնիսկ նրա նախագահական ժամանակաշրջանում, փոխադարձ էր. նա, իր հերթին, զգում էր օտարվածություն հայաստանցիներից։
Այս երևույթի ծագման հիմնական պատճառներից մեկը հայկական հասարակության մեջ առկա օտարամոլությունը և ներազգային ռասիզմի երևույթն է։ Թեև մենք հաճախ ցանկանում ենք տեսնել մեզ որպես միասնական ժողովուրդ, պատմության ընթացքում մեր վերաբերմունքը եղել է տարբերակված։ Բաքվից և Արցախից եկած հայերի նկատմամբ հանդուրժողականությունը, հատկապես 1990-ականներին, գրեթե զրոյական էր։ Այս անհանդուրժողականությունը, ցավոք, կրկնվեց նաև 2020 թվականի պատերազմից հետո՝ Արցախից բռնի տեղահանվածների նկատմամբ։
Այս սոցիալական ռեֆլեքսը, որը հաճախ արտահայտվում է «նրանք մերը չեն» արտահայտությամբ, ունեցել է իր ազդեցությունը նաև Ռոբերտ Քոչարյանի վրա։ 1998 թվականից հետո նա կարող էր փոխադարձ օտարացումը մեղմելու պատմական շանս ունենալ, սակայն այդ հնարավորությունը բաց թողեց։ Նա չկարողացավ, և մեծ հաշվով չցանկացավ, ամբողջությամբ ընդունել Հայաստանը և հայաստանցուն։ Նրա վարքագիծը, հաճախ հեգնական և արհամարհող, ոչ թե ինտեգրման, այլ հակադարձ արհամարհանքի ճանապարհով էր ընտրում։
Այս օտարացման գործընթացում մեծ դեր խաղաց նաև Ռոբերտ Քոչարյանի կադրային քաղաքականությունը։ Նա իշխանության առանցքային պաշտոններում նշանակում էր մարդկանց, որոնք հայերեն չէին խոսում կամ խոսում էին բարբառով, ինչը հասարակության զգալի մասի համար ստեղծում էր «օտար իշխանության» տպավորություն։ Նույնը տեղի ունեցավ նաև օլիգարխիայի հետ, որի ծագումը հաճախ կապվում էր Արցախի հետ, ինչը սոցիալական անարդարությունը դարձնում էր տարածաշրջանային խնդիր։
Այս իրավիճակը հանգեցրեց այն բանին, որ Ռոբերտ Քոչարյանը դրոշմվեց որպես օտար՝ իր հետ օտարացնելով նաև այն ամենը, ինչ Արցախն էր ներկայացնում։ Ղարաբաղյան շարժումը, որը երբեմնի ազգային միասնության խորհրդանիշ էր, աստիճանաբար սկսեց ընկալվել որպես նեղ խմբի սեփականություն։
Այսպիսով, Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական պարտությունը պայմանավորված է ոչ թե անհատական թերություններով, այլ հայկական հասարակության մեջ առկա խորքային սոցիալական բաժանումներով և նրա անկարողությամբ հաղթահարել այդ բաժանումները։ 2026 թվականին նրա հնարավոր անհաջողությունը պայմանավորված կլինի նույն պատճառներով, քանի որ սոցիալական վերափոխումները տեղի են ունենում շատ ավելի դանդաղ, քան քաղաքական փոփոխությունները։