Արցախի մայրաքաղաքի պատմական Վարարակն անունով հայտնի երգչախումբը, որը ծնվել էր 1990-ականներին՝ ազատագրական պատերազմի տարիներին, վերածնվել է և նոր կյանք է ստացել։ Երգչախմբի հիմնադիրն է դիրիժոր, արվեստի վաստակավոր արտիստ Նինա Գրիգորյանը։
«Վարարակն»-ը, որը 1998-ին ստացավ պետական կարգավիճակ, դարձավ Արցախի մշակութային կյանքի կարևորագույն մասերից մեկը։ Տարիներ շարունակ այն հանդես էր գալիս բազմաթիվ համերգներով՝ գեղարվեստական ղեկավար Արմինե Յախշյանի և դիրիժոր Ժաննա Աղաջանյանի ղեկավարությամբ։ Սակայն Արցախի հայաթափումից հետո, ինչպես և մյուս մշակութային կառույցները, «Վարարակն»-ը մնաց առանց աջակցության և սպառնալիքի էր ենթարկվել։
Այսպիսի իրավիճակում հրաշագործություն տեղի ունեցավ։ «Դիալոգ» հասարակական կազմակերպության հիմնադիր-նախագահ Յուրի Նավոյանը աջակցություն ցանկացավ ոչ միայն «Վարարակն»-ին, այլև «Արցախ ջազ»-ին, Ստեփանակերտի Վ․ Փափազյանի անվան պետական թատրոնին և «Արցախի բալիկներ» մանկապատանեկան համույթին։
Արցախի հայաթափումից հետո վերակազմավորված «Վարարակն» երգչախմբի առաջին համերգը Երևանում, Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը, տեղի ունեցավ 2026 թվականի փետրվարի 5-ին։ Համերգին ներկա էր նաև «Դիալոգ»-ի հիմնադիր Յուրի Նավոյանը, որը նշեց․ «Գտնում ենք, որ վերջին ողբերգության հետևանքները հաղթահարելու հնարավորությունը հենվում է մշակույթի և հոգևոր արժեքների վրա։ «Վարարակն»-ի վերածնունդը կարող է դառնալ մեր հայրենակիցների համար մի յուրօրինակ հոգևոր հենակետ։ Եվ միանգամայն բնական է, որ վերածնված «Վարարակն»-ը իր գործունեությունը սկսում է Երևանում՝ ներկայացնելով Կոմիտասի ստեղծագործությունները»։
Համերգի երկրորդ համերգը, որը տեղի ունեցավ մայիսի 6-ին Երևանի Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանի դահլիճում, ունեցավ բազմաթիվ հանդիսատեսներ՝ «Դիալոգ»-ի նախագահ Յուրի Նավոյանի, Ռուսաստանից եկած հյուրերի, արցախցիների և դասական երաժշտության սիրահարների։
Համերգի առաջին մասում հանդես եկան կանայք՝ կատարելով Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզիի «Stabat Mater dolorosa» ստեղծագործությունը։ Երգչախմբի ու մեներգիչներ Էլինա Սարգսյանի (սոպրանո) և Լիլիթ Օսիպյանի (մեցցոսոպրանո) կատարումները՝ Նադեժդա Հակոբյանի դաշնամուրային նվագակցությամբ, ոգևորեցին ներկաներին և տեղափոխեցին նրանց հայրենի ծննդավայր՝ Արցախ։
Համերգի երկրորդ մասում հնչեցին Կոմիտասի խմբերգերը։ Դրանցից էին «Սուրբ-սուրբ», «Չինար ես», «Հով արեք, սարեր ջան» և այլ երգեր, որոնք լցրեցին դահլիճը ջերմություն, կարոտ, ուրախություն և ծանր հուշեր։ Համերգն ավարտվեց Սևակ Ջանոյանի կողմից կատարված միջնադարյան ժողովրդական «Մոկաց Միրզան» երգով։
Այս համերգները ոչ միայն արվեստի տոն էին, այլև առիթ էին, որ իրար կարոտած արցախցիները կարողանային հանդիպել և հիշողությամբ տուն գնալ։ Այս աջակցության շարունակությունը նկատելի է նաև մայիսի 25-ին Արմավիր քաղաքի արվեստի տանը տեղի ունեցող «Դիալոգ»-ի աջակցությամբ վերակազմավորված «Արցախ ջազ»-ի համերգում։